"Ontsnappen aan de mentale kooi: De kern van verslavingen"

Bijna alles wat we denken te weten over verslaving klopt niet. Kijk bijvoorbeeld naar drugsverslavingen. Het is nu een eeuw geleden dat drugs in de VS en het Verenigd Koninkrijk verboden werden, wat vervolgens werd overgenomen door de rest van de wereld. Het beeld van drugsverslaving dat we kennen, komt deels uit een reeks experimenten die al vroeg in de twintigste eeuw werden gedaan. Tijdens deze experimenten werden ratten in een kooi geplaats met twee verschillende drinkflesjes. De ene was gevuld met water, en de ander bestond uit water gemixt met cocaïne of heroïne. Uit deze experimenten bleek dat de ratten bijna altijd de voorkeur gaven aan het ‘drugswater’, en soms zo ver gingen dat ze stierven aan een overdosis. Hierdoor raakte men overtuigd dat drugsverslavingen aanhouden vanwege de chemische stoffen die in drugs verwerkt zitten. Als we de drugs afpakken en bestraffen, zullen verslaafden simpelweg afkicken en weer gelukkig worden, dacht men. Maar in de jaren zeventig kwam er een professor die dit experiment opnieuw onder de loep nam en zich realiseerde dat het beter kon. Professor Bruce Alexander merkte op dat we de ratten eenzaam in een lege kooi plaatsten. Het diertje heeft niets anders te doen dan de drugs  te gebruiken, en daarom wou Alexander het anders aanpakken. Hij bouwde een grotere kooi genaamd ‘Rat Park’, oftewel een hemel voor ratten. Deze kooi vulde hij met lekkernijen, tunnels, speelgoed, meer ratten die elkaar gezelschap konden houden, en natuurlijk de twee waterflesjes. Wat voortkwam uit dit experiment fascineerde vele. Het bleek namelijk dat de diertjes in ‘Rat Park’ helemaal niet geïnteresseerd waren in het ‘drugswater’. De ratten maakte er maar zelden gebruik van, en geen van hen gebruikte het ooit dwangmatig of overleed aan een overdosis. Deze verschillende experimenten tonen aan dat overdosissen dicht tegen de honderd procent aan zitten wanneer de dieren geïsoleerd zijn, en zakken naar nul procent wanneer ze een gelukkig en verbonden leven leiden.

Natuurlijk is verslaving niet alleen een probleem op het gebied van drugs en alcohol. Het is veel breder dan alleen dat. Er bestaan enorm veel dingen waar mensen verslaafd aan raken die even destructief zijn als een drugs- of alcoholverslaving. Denk aan shop- en gokverslavingen waarbij mensen al hun geld uitgeven en hun huis verliezen. Of een seks- en liefde verslaving waarbij mensen elkaar doden of zelfmoord plegen. Ook bestaan er eetstoornissen, waarbij mensen zichzelf in levensgevaar brengen door niet of juist teveel te eten. Tegenwoordig raken ook steeds meer mensen verslaafd aan social media en smartphones, wat er voor zorgt dat ze contact verliezen met de buiten wereld en hun zelfvertrouwen verdwijnt. Als je ze allemaal bij elkaar optelt zie je dat we als samenleving een enorm groot probleem hebben op het gebied van verslavingen, en moeten we ons afvragen waar het vandaan komt.

Misschien moeten we verslaving op een nieuwe manier bekijken. Misschien ligt de oorsprong van verslaving helemaal niet in de chemische stofjes die je lichaam nodig heeft of een gebrek aan principes en zelfvermogen. Misschien heeft verslaving meer te maken met de geïsoleerde kooi. De mentale kooi waar mensen in vast komen te zitten door de gebeurtenissen uit hun leven en in hun directe omgeving. Veel wetenschappers en artsen denken nu dat veel mensen zich bezighouden met potentieel verslavende activiteiten om te ontsnappen aan pijn en ongemak, zowel fysiek als emotioneel, om zich beter te voelen.

Een Nederlandse professor, genaamd Peter Cohen, stelde dan ook voor dat we het misschien geen verslaving moeten noemen. We zouden eerder moeten spreken over ‘bindingen’. Mensen hebben een natuurlijk aangeboren behoefte om zich te binden met andere. Wanneer we gelukkig en gezond zijn, verbinden we ons met elkaar. Maar als je dat niet kunt omdat je getraumatiseerd of geïsoleerd bent, en de omgeving waar je je in bevindt er somber en uitzichtloos uitziet, zul je je verbinden met iets dat je een gevoel van opluchting zal geven. Dat kan gokken zijn, pornografie, cocaïne, cannabis of alcohol. Wat het ook is, je zult iets vinden waarmee je jezelf kunt verbinden, omdat dat onze aard is. Dat is waar wij als menselijke wezens naar verlangen.

Mensen die te maken krijgen met verslaafden denken soms dat een interventie de oplossing is. Ze nodigen alle mensen uit die in connectie staan met de verslaafde, confronteren hem of haar en dreigen alle connecties te verbreken als de verslaafde niet gewoon stopt. Al honderd jaar voeren we oorlog tegen verslaafden, terwijl we hen juist moeten omarmen met liefde, begrip en steun. Als je iemand kent die verslaafd is, vertel hem dan juist dat je jouw band met hun wilt aansterken. Dat je van ze houdt, in welke staat ze zich ook verkeren. Dat je er altijd voor ze bent, en dat je niet wilt dat ze alleen zijn of zich alleen voelen. Deze simpele boodschap zou de kern moeten vormen van hoe wij als samenleving reageren op verslaafden.